احمد بخشایش، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با نمایندگان، درباره برخی گمانهزنیها پیرامون احتمال حمله نظامی علیه ایران اظهار کرد: در حال حاضر خبر مشخص و قطعی مبنی بر وقوع جنگ وجود ندارد، هرچند برخی تحرکات لجستیکی از سوی آمریکا دیده میشود؛ به این معنا که نیروهای خود را جابهجا کردهاند و تجهیزات و تسلیحات بیشتری به منطقه منتقل کردهاند.
تحلیل احتمال وقوع درگیری کوتاه و پرشدت
وی افزود: با این حال یک عامل مهم وجود دارد که میتواند مانع شکلگیری جنگ شود و آن تجربه حدود ۴۰ روز تقابل و درگیری گذشته است؛ تجربهای که در آن آمریکا به این جمعبندی رسید که از جنگ با ایران دستاورد مشخصی به دست نمیآورد. همین مسئله باعث میشود ارزیابی من این باشد که جنگ بوجود نمیآید و اگر هم درگیری رخ دهد، به احتمال زیاد کوتاهمدت اما با شدت بالا خواهد بود و در نهایت نیز نتیجهای برای آمریکا نخواهد داشت.
واکنش پیشدستانه ایران و فاکتور رویدادهای بینالمللی
این نماینده مجلس در ادامه درباره زمان احتمالی وقوع درگیری احتمالی گفت: ایران اعلام کرده است اگر محاصره کشتیهایش ادامه پیدا کند، واکنش نظامی نشان میدهد. بنابراین این موضوع تا حدی به اقدام پیشدستانه ایران نیز مربوط میشود. با این حال اگر طرف مقابل بخواهد اقدامی انجام دهد، بعید است این مسئله به زمان رویدادهای بزرگ بینالمللی مانند جام جهانی کشیده شود، زیرا آنها مایل هستند چنین رویدادهایی در فضای آرام برگزار شود.
قدرت بازدارندگی و تسلیحات شگفتانه ایران
بخشایش همچنین به اظهارات اخیر فرماندهان نظامی ایران اشاره کرد و گفت: زمانی که فرمانده نیروی دریایی ایران اعلام میکند که ما سلاحها و توانمندیهایی داریم که میتواند طرف مقابل را شگفتزده کند، این پیام نشاندهنده بخشی از ظرفیتهای بازدارنده ایران است. حتی برخی معتقدند ایران ممکن است به توانمندیهایی دست یافته باشد که بتواند اهدافی در فواصل بسیار دور را نیز تهدید کند. احتمالاً چیزی باشد که حتی به آمریکا برسد. اگر هم به آمریکا برسد و رهگیری هم بکنند، خیلی جالب خواهد بود.
کالبدشکافی اشتباهات محاسباتی ترامپ در جنگ ۴۰ روزه
وی ادامه داد: البته ایران در حال حاضر عملاً در منطقه با آمریکا درگیر نوعی تقابل است، اما مسئله اصلی این است که در صورت آغاز یک جنگ گسترده، چه شرایطی ایجاد خواهد شد و ایران تا چه اندازه میتواند خسارت وارد کند. تجربه نشان داده که وقوع جنگ باعث افزایش انسجام داخلی در ایران میشود و آمریکاییها نیز بهخوبی متوجه این موضوع شدهاند.
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس افزود: ترامپ در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر متوجه چند اشتباه محاسباتی شد. نخست اینکه تصور میکرد اگر رأس حاکمیت ایران هدف قرار بگیرد، مردم علیه کشور خود قیام میکنند؛ اما این اتفاق رخ نداد. دوم اینکه در محاسبات خود مسئله تنگه هرمز را بهطور جدی در نظر نگرفته بود و تصور نمیکرد این تنگه بتواند به یک مانع و چالش جدی برای آمریکا تبدیل شود. همچنین تصور میکرد میتواند بهسادگی وارد جنگ شود و به همان سادگی نیز از آن خارج شود و جنگ ظرف چند روز پایان یابد، اما تحولات نشان داد چنین سناریویی واقعبینانه نیست.
تأثیر حملات بر انسجام ملی و زیرساختهای حیاتی
بخشایش تأکید کرد: تجربه نشان داد در زمان جنگ، مردم ایران منسجمتر میشوند زیرا موضوع، مسئله بقا و موجودیت کشور است و طبیعی است که مردم نسبت به حمله خارجی به کشور و تخریب زیرساختها واکنش منفی نشان دهند.
وی تأکید کرد: «البته بیشتر این حملات را اسرائیل انجام داد؛ فولاد مبارکه، پتروشیمی و زیربناهای صنعتی را زد. آمریکاییها نمادهای ما را زدند، مثلاً پل B۱ در کرج را زدند؛ پلی که نماد افتخار کشور ماست. ایران بلندترین پل خاورمیانه را ساخته بود.»
تعریف مسیرهای جایگزین زمینی در پاکستان، روسیه و قزاقستان
این نماینده مجلس ادامه داد: در نهایت آمریکا متوجه شد که جنگ با ایران دستاوردی برایش ندارد و حتی میتواند به ایجاد مشکلات جدیدی برای آن کشور منجر شود. از جمله اینکه مسئله تنگه هرمز میتواند به ابزاری برای ایران تبدیل شود؛ ابزاری که هم در حوزه اقتصادی و هم در حوزه سیاسی( شکستن تحریمها و مذاکره با سایر کشورها) میتواند مورد استفاده قرار گیرد. وی افزود: در واقع نوعی وضعیت ایجاد شده که دو طرف در حال اعمال فشار متقابل هستند. آمریکا تلاش کرده ایران را محاصره کند و از سوی دیگر ایران نیز تلاش کرده با استفاده از ابزارهای موجود، فشار متقابل ایجاد کند. ایران در این زمینه تلاش کرده مسیرهای جایگزین تعریف کند.
برای مثال مذاکراتی با پاکستان انجام شده تا خطوط و مسیرهای ترانزیتی بیشتری برای انتقال کالاهای اساسی ایجاد شود و بتوان کالاهای مورد نیاز را از چین از طریق مسیرهای زمینی وارد کرد. علاوه بر این، ایران با کشورهای مختلف منطقه از جمله روسیه، قزاقستان و دیگر کشورهای همسایه درباره تأمین غلات، سویا، گندم و جو از مسیرهای زمینی گفتوگو کرده است تا در این حوزه نیز مشکلی برای کشور ایجاد نشود. حتی در حوزه نفت هم میتوانیم از طریق پاکستان به چین ارسال کنیم. از سوی دیگر وقتی موضوع محاصره مطرح شد، طرف مقابل پیامهایی ارسال کرد مبنی بر اینکه محاصره بهصورت نمادین است و شما میتوانید رد شوید ، اما ایران تأکید کرده است که باید بهطور رسمی اعلام شود. این نمیشود که شما بخواهید هیمنهتان را حفظ کنید و استکبار را نگه دارید و بگویید ما قدرتمند هستیم .
قفل موشکی روی ناوها و عقبنشینی دشمن به اقیانوس هند
وی افزود: ایران میتواند در حوزه نظامی اقدامات بازدارنده موثری انجام دهد؛ برای مثال با قرار دادن ناوهای طرف مقابل در برد تسلیحات خود، پیام بازدارندگی را منتقل کند. در چنین شرایطی ممکن است ناوهای آمریکایی ناچار شوند از منطقه خلیج فارس فاصله گرفته و به سمت اقیانوس هند عقبنشینی کنند؛ جایی که به دلیل وسعت زیاد، اعمال محاصره بسیار دشوارتر خواهد بود و عملا بی معناست. ایران بهدنبال جنگ نیست، اما توان پاسخگویی و وارد کردن خسارت سنگین به طرف مقابل، اصلیترین عامل بازدارندگی ماست.
پیشنهاد «اتاق گفتگوی ایران و آمریکا»
بخشایش پیشنهاد خود را چنین مطرح کرد: «اگر قرار است گفتوگویی صورت بگیرد، شایسته است مانند دوران جنگ سرد که خط مستقیمی میان شوروی و آمریکا برقرار شد، سازوکاری تحت عنوان "اتاق گفتگوی ایران و آمریکا" به وجود بیاید. در این ساختار، چند دیپلمات کارکشته از دو طرف مستقر شوند و به صورت مستمر بر روی مسائل کار کنند.»
وی تأکید کرد: «اگر بتوانیم یک اتاق گفتمان (مثلاً در ژنو) ایجاد کنیم تا بهصورت موردی (Per Case) مسائل را بررسی کنیم و دیدگاهها را برای حل مشکلات به هم نزدیک نماییم، بسیار کارآمدتر خواهد بود؛ چرا که مذاکره در حضور خبرنگاران و در فضای رسانهای، غالباً از عمق دیپلماتیک تهی میشود.»
لزوم تثبیت دستاوردهای سیاسی
بخشایش در پایان خاطرنشان کرد: «باید دستاوردهای سیاسی خود را در عرصه بینالمللی تثبیت کنیم. با توجه به اینکه قدرتهای جهانی همواره به دنبال حفظ موقعیت خود در منطقه هستند، ما باید با هوشمندی، آینده و مناسبات منطقهای را رصد و مدیریت کنیم.»
انتهای پیام
نظر شما